Сделать домашней|Добавить в избранное
 

 
» НОГАЙ МЫРЗАДЫНЪ ЭСТЕЛИГИНДЕ
на правах рекламы

НОГАЙ МЫРЗАДЫНЪ ЭСТЕЛИГИНДЕ

Автор: adm от 2-09-2020, 22:36
НОГАЙ МЫРЗАДЫНЪ ЭСТЕЛИГИНДЕИнгушетия республикасынынъ Назран районынынъ Плиево юртында Сунжа сувынынъ сол ягасында ногай ханнынъ «Борга Каш» деген кешенеси орынласкан. Ол денъиз оьлшеминнен 652 метр бийикликте ерлескен. Кешене тек Ингушетия республикадынъ юртында тувыл, савлай Керуьв Кавказда энъ де бурынгы мусылман эстелиги болады.

«Борга Каш» кешенеси ак таслардан курылган. Онынъ узынлыгы 5,5 метр, кенълиги 4 метр, бийиклиги 3,2 метр болады. Кешене хиджра бойынша 808 йылда (1405 йылдынъ 29 тамбызында-1406 йылдынъ 17 тамбызында) «Худайнадтынъ улы Бек-Султанды» коьмуьв уьшин курылган болган.

«Борга Каш» савлайроссиялык оьлшеминде тарих эм культура эстелиги болады эм оькиметтинъ коьз салувында турады. Туьрли заманларда оны аьлимлер Л. П. Семенов, И. П. Щеблыкин, Л. И. Лавров тергегенлер. Боьтен де профессор Л. Семеновтынъ узактагы 20-ншы оьмирдинъ 20-50-нши йылларында шыккан илми куллыкларын эске алмай мырзадынъ эстелиги акында айтпага кыйын.

НОГАЙ МЫРЗАДЫНЪ ЭСТЕЛИГИНДЕ«Борга-Каш» кешенесининъ бактысында коьп затлар аьле де терен тергевлерден керексинедилер», – деп язган оьзининъ илми куллыгында аьлим Л. Семенов эм эстеликти курганлардынъ эм онда коьмилгенлердинъ миллетлери ногайлар, сондай болып кырымлылар деп ойланган. Бек-Султан Худайнадовты ол крым феодалы деп санаган болган.

Алпысыншы йыллардынъ ортасында белгили кавказовед Л. Лавров «Борга-Каш» эстелигининъ иргесиндеги язувларды окыган эм Керуьв-Кавказ халкларынынъ 16-18 оьмирлерде коьшип юргенлерининъ тарихине эм топонимикасынынъ билдируьвлерине коьре «борган» деген термин «барган» деген термин аркалы ногай тилиннен келисетаганын беркиткен.

Кешенединъ атыннан себеп аьлимлер сосы эстеликти «борган» деген этнографиялык куьп пен байланыстырадылар. Орыс язбалардынъ бетлериннен бизге Борган куьби акында Керуьв Кавказда он алтыншы оьмирден алып белгили. Сосы куьп Кавказ халкларынынъ фольклорында айлак та ярык ызды калдырган.

Сол ок Л. Лавровтынъ куллыкларында Бек-Султан Худайнадов 1395-1396 йылларда Темирланнынъ шапкынлыгын коьрген ногай мырзасы деп санайды.

Ногай мырзадынъ эстелигин Шешен республикасынынъ Шелков районынынъ Воскресеновское юртыннан халкымыздынъ тарихи мен кызыксынып яшайтаган алал юрекли шынты патриотымыз Айнедин Карасаев авылдасы ман Магомад Саидов пан бирге оны йоклаган.

НОГАЙ МЫРЗАДЫНЪ ЭСТЕЛИГИНДЕ– Аьле яслайымнан алып мен Ингушетияда ногай мырзадынъ «Борга Каш» деген кешенеси бар экенин билетаган эдим. Оькинишке бу тарихлик эстеликтинъ акында билдируьвлер бек аз язылган. Сол себепли мен конъысым Магомад Саидов бирге сол кешенеди оьз коьзимиз бен коьруьв мырат пан оны бир куьн бардым.

Онынъ ишине киргенлей иргеде араб тилинде ярасык язувлар бар. Оькинишлиси сол, биз оларды окып болмадык. Ингушлар кешенеди тазалыкта тургыстатаганлары уьшин уьйкен савболсынды айтаман. Меним ойлавымша амал болса келеекте эстеликтинъ тысында да, ишинде де орыс эм ногай тиллеринде кешенединъ атын беркиткен язувлар ман такта салынса аьруьв болар эди, – деп кызыклы боьлисти Айнедин Карасаев.

Заманлары ман санаспай алыс ерди ювык этип миллетимиздинъ ясы уьйкенлери ногай мырзадынъ эстелигин йоклаганлары уьшин ак юректен разылыгымызды билдиремиз.

А. Найманов.
Дурбатларда: А. Карасаев эстеликти йоклавында.
Дурбатлар онынъ архивиннен кулланылганларскачать dle 10.6фильмы бесплатно
Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий